هر چه همراه داشتند گرفتند و آنگاه رهاشان كردند تا سرگردان و برهنه و تهىپاى در بيابانها به راه افتادند و از تشنگى بجان آمدند تا آنجا كه مرد در دست خود پيشاب مىكرد و آن را مىآشاميد و پيشاب مىكرد و ريگ را به آن خمير مىساخت و مىخورد ، تا به عبد الله بن مروان رسيدند ، و او بيش از اينان سختى و برهنگى كشيده بود و عده اى زنان برهنه تهىپاى كه هيچ ساترى نداشتند و پاهاشان از پياده روى چاك چاك شده بود ، همراه وى بودند ، و لبهاى آنان از آشاميدن پيشاب چاك چاك شد تا به مندب [ 1 ] رسيدند و يك ماه در آنجا ماندند و مردم براى ايشان چيزى فراهم كردند سپس به هيئت باربران به قصد مكه بيرون رفتند [ 2 ] . در دوران مروان ، در سالهاى 127 و 128 ، عبد العزيز بن عمر بن عبد العزيز براى مردم حج گزارد ، در سال 129 ، عبد الواحد بن سليمان بن عبد الملك ، و همان سال نيز ابو حمزه مختار بن عوف اباضى طرفدار اعور عبد الله بن يحيى كندى كه خود را طالب الحق [ 3 ] مىناميد ، حج گزارد ، در سال 130 ، محمد بن عبد الملك بن مروان ، در سال 131 ، عبد الملك بن محمد بن عطيه سعدى [ 4 ] ، و به قولى اين آخرين حج بنى اميه بود و در دوران مروان غزوه اى پيش نيامد . فقهاى زمان مروان عبارت بودند از : محمد بن ابى بكر [ بن محمد ] بن عمرو بن

--> [ 1 ] مندب ، ساحلى است در يمن مقابل زبيد . [ 2 ] تاريخ طبرى ج 6 ص 93 ، عبد الله در سال 132 بدست حبشيان كشته شد . و در زمان خلافت مهدى ، نصر بن محمد بن اشعث عامل فلسطين عبيد الله را كه سالم مانده بود دستگير كرد و نزد مهدى فرستاد . [ 3 ] ابو حمزه خارجى و عبد الله ابن يحيى طالب الحق در سال 130 كشته شدند . ر . ك . كامل ج 4 ص 315 . [ 4 ] طبرى و ابن اثير ، در اين سال ( 131 ) وليد بن عروة بن محمد بن عطيه سعدى ، سعد هوازن ، برادرزاده عبد الملك بن محمد بن عطيه كشنده ابو حمزه خارجى ، كه از طرف عموى خود والى مدينه بود ، با مردم حج گزارد . و عبد الملك در بازگشت از صنعاى يمن در همان سال 130 كشته شد .